Egzama, deride kızarıklık, kuruluk, pullanma, kaşıntı ve bazen çatlama veya sulanmayla seyreden bir grup inflamatuar deri hastalığı için kullanılan genel bir terimdir.
Bu nedenle “egzama” tek bir hastalık değildir. Atopik dermatit, kontakt dermatit, el egzaması, seboreik dermatit ve bazı diğer tablolar bu geniş grubun içinde değerlendirilebilir.
Kısaca Bilmeniz Gerekenler
- Egzama bulaşıcı değildir.
- Her egzamanın nedeni aynı değildir.
- Cilt bariyerindeki bozulma birçok egzama tipinde önemlidir.
- Kaşıntı sık görülür ama tek başına egzama tanısı koydurmaz.
- Tedavi, egzamanın tipine ve şiddetine göre değişir.
- Nemlendirme çoğu egzama tipinde temel bakımın parçasıdır. AAD güncel kılavuzlarında nemlendiriciler atopik dermatit tedavisinde güçlü biçimde desteklenmektedir.
Egzama Nasıl Görünür?
Egzama herkeste aynı görünmez.
Deri:
- kuru ve pürüzlü,
- kızarık,
- kaşıntılı,
- pullu,
- çatlak,
- bazen sulantılı veya kabuklu
olabilir.
Uzun süren kaşıma ve inflamasyon derinin kalınlaşmasına da yol açabilir.
Egzamanın Farklı Türleri Nelerdir?
Atopik Dermatit
Atopik dermatit, egzamanın en iyi bilinen tiplerinden biridir. Çocukluk çağında sık görülse de erişkinlerde de devam edebilir veya ortaya çıkabilir.
Cilt kuruluğu, kaşıntı ve tekrarlayan alevlenmeler tipiktir. Alerjik hastalıklarla birliktelik görülebilir ancak atopik dermatiti yalnızca “alerji” diye açıklamak doğru değildir.
Kontakt Dermatit
Cildin temas ettiği bir maddeye bağlı gelişebilir.
İrritan kontakt dermatit, sabun, deterjan, sık el yıkama veya kimyasallar gibi tahriş edici etkenlerle ortaya çıkabilir.
Alerjik kontakt dermatit ise belirli bir maddeye karşı gelişen gecikmiş tip bağışıklık reaksiyonudur.
El Egzaması
El egzaması tek bir nedene bağlı değildir.
Sık el yıkama, dezenfektanlar, deterjanlar, mesleki maruziyetler, atopik yatkınlık ve kontakt alerji birlikte rol oynayabilir.
Seboreik Dermatit
Saçlı deri, kaş çevresi, burun kenarları ve kulak çevresi gibi yağ bezlerinin yoğun olduğu bölgelerde kızarıklık ve kepeklenmeyle görülebilir.
Bu tablo klasik atopik egzama ile aynı değildir ve ayrı değerlendirilmelidir.
Egzama Neden Olur?
Tek bir neden yoktur.
Egzama tipine göre;
- genetik yatkınlık,
- cilt bariyerindeki bozulma,
- bağışıklık sistemi yanıtı,
- tahriş edici maddeler,
- alerjenler,
- çevresel koşullar
rol oynayabilir.
Bu nedenle bütün egzama hastalarına “şundan uzak durun, bunu kesin yemeyin” şeklinde aynı listeyi vermek bilimsel değildir.
Egzama Bulaşıcı mı?
Hayır.
Egzama enfeksiyon değildir ve kişiden kişiye bulaşmaz.
Ancak egzamalı ciltte bariyer bozukluğu nedeniyle ikincil bakteriyel veya viral enfeksiyon gelişebilir. Bu, egzamanın kendisinin bulaşıcı olduğu anlamına gelmez.
Egzama Alerji midir?
Her zaman değil.
Özellikle atopik dermatit ile alerjik hastalıklar arasında ilişki bulunabilir. Alerjik kontakt dermatitte ise belirli bir maddeye karşı bağışıklık reaksiyonu söz konusudur.
Ama tüm egzama hastalarına geniş alerji testleri yapmak gerekli değildir. Klinik şüphe varsa hedefli değerlendirme yapılır.
Egzama Nasıl Teşhis Edilir?
Çoğu zaman tanı:
- hastanın öyküsü,
- lezyonların görünümü,
- vücuttaki dağılımı,
- maruziyetler
değerlendirilerek konur.
Alerjik kontakt dermatit düşünülüyorsa yama testi (patch test) gerekebilir.
Biyopsi veya başka tetkikler ise yalnızca seçilmiş durumlarda kullanılır.
Egzama Nasıl Tedavi Edilir?
Tedavi, egzama tipine göre değişir.
Cilt Bariyerini Düzeltmek
Nemlendiriciler çoğu egzama tipinde tedavinin temel parçalarından biridir. Düzenli kullanımları kuruluğu azaltabilir ve alevlenmeler arasındaki süreyi uzatabilir.
Topikal Kortikosteroidler
Atopik dermatit dahil birçok inflamatuar egzamada temel tedaviler arasındadır.
Güç, bölge ve kullanım süresi dermatolog tarafından hastaya göre belirlenmelidir.
Topikal Kalsinörin İnhibitörleri
Tacrolimus ve pimecrolimus gibi seçenekler özellikle belirli anatomik bölgelerde veya uzun dönem tedavi stratejisinde kullanılabilir. AAD bunları yetişkin atopik dermatitinde güçlü biçimde öneriyor.
Yeni Topikal Seçenekler
AAD’nin 2025 odak güncellemesi yetişkin atopik dermatitte tapinarof ve roflumilast gibi daha yeni topikal seçenekleri de güçlü öneriler arasına ekledi.
Daha Şiddetli Atopik Dermatit
Orta-şiddetli hastalıkta uygun hastalarda fototerapi, biyolojik tedaviler veya JAK inhibitörleri gibi sistemik seçenekler değerlendirilebilir.
AAD’nin güncel kılavuzları dupilumab, tralokinumab ve bazı JAK inhibitörlerini güçlü öneriler arasında değerlendiriyor; 2025 güncellemesi lebrikizumab ve nemolizumab gibi yeni seçenekleri de ekledi.
Sistemik kortikosteroidlerin rutin uzun dönem kullanımına ise güncel AAD kılavuzu karşı çıkıyor.
Evde Nelere Dikkat Edilmeli?
- Çok sıcak suyla uzun duşlardan kaçınmak
- Nazik temizleyici kullanmak
- Duş sonrası düzenli nemlendirmek
- Tahriş edici ürünleri azaltmak
- Kaşımayı mümkün olduğunca sınırlamak
- Bilinen kişisel tetikleyicileri azaltmak
önemlidir.
Ama herkese aynı “egzama diyeti” vermeyeceğiz.
Egzama Ne Zaman Dermatoloğa Gösterilmeli?
Özellikle:
- sık tekrarlıyorsa,
- gece uykusunu bozacak kadar kaşınıyorsa,
- deri çatlayıp kanıyorsa,
- sarı kabuklanma veya akıntı gelişiyorsa,
- yüz, göz çevresi veya genital bölge tutulumu varsa,
- kullanılan ürünlere rağmen düzelmiyorsa
dermatolojik değerlendirme uygun olur.
Sık Sorulan Sorular
Egzama Tamamen Geçer mi?
Tipine göre değişir. Bazı kontakt dermatitler tetikleyici ortadan kalktığında tamamen düzelebilir. Atopik dermatit ise kronik ve alevlenmelerle seyreden bir hastalık olabilir.
Egzama Stresle Artar mı?
Bazı hastalarda stres alevlenmeleri artırabilir; ancak egzamanın tek nedeni stres değildir.
Egzamaya Kortizon Sürmek Zararlı mı?
Topikal kortikosteroidler doğru güçte, doğru bölgede ve uygun süreyle kullanıldığında egzama tedavisinin temel ilaçları arasındadır. Sorun kontrolsüz ve yanlış kullanımdır.
Egzamaya Nemlendirici Sürülür mü?
Evet. Düzenli nemlendirme özellikle atopik dermatitte tedavinin temel parçalarındandır.
Egzama Mantarlı Karışır mı?
Egzama Mantarla Karışır mı?
Evet. Bazı mantar enfeksiyonları egzama benzeri görünebilir. Bu nedenle özellikle tek taraflı, tedaviye dirençli veya atipik lezyonlarda ayırıcı tanı önemlidir.
Dr. Utkan Kızıltaç’ın Klinik Notu
“Egzama” tanısı tek başına çoğu zaman yeterli değildir. Benim için asıl soru hangi egzama tipiyle karşı karşıya olduğumuzdur. Atopik dermatit ile kontakt dermatitin veya seboreik dermatitle el egzamasının tedavi yaklaşımı aynı değildir. Doğru sınıflandırma tedaviyi ciddi şekilde kolaylaştırır.
Bilimsel Kaynaklar
- American Academy of Dermatology — Atopic dermatitis clinical guideline.
Tıbbi içerik: Dr. Utkan Kızıltaç, Dermatoloji Uzmanı