Atopik dermatit nedir?

Atopik dermatit; deri bariyerinin bozulması, bağışıklık sistemindeki değişiklikler, genetik yatkınlık ve çevresel faktörlerin birlikte rol oynadığı kronik inflamatuvar bir hastalıktır.

Hastalık çoğu zaman:

• Kuruluk
• Kaşıntı
• Kızarıklık
• Pullanma
• Kaşımaya bağlı çizikler
• Alevlenme ve sakinleşme dönemleri

ile seyreder.

Atopik dermatitte cilt, dış çevreden gelen irritanlara karşı daha hassas olabilir. Kaşıntı arttıkça çocuk kaşır; kaşıma bariyeri daha fazla bozar ve inflamasyonu artırabilir.

Bu durum klasik kaşıntı–kaşıma döngüsünü oluşturur.

Atopik dermatit neden olur?

Tek bir nedeni yoktur.

Başlıca mekanizmalar arasında:

• Genetik yatkınlık
• Deri bariyerinde bozukluk
• Bağışıklık yanıtının değişmesi
• Çevresel irritanlar
• Mikrobiyom değişiklikleri

yer alır.

Bazı hastalarda filaggrin gibi deri bariyeriyle ilişkili genlerdeki değişiklikler önemli olabilir; ancak her atopik dermatit hastasında aynı genetik bozukluk bulunmaz.

Bu nedenle hastalığı yalnız:

“alerjisi var”

veya

“cildi kuru”

şeklinde açıklamak yetersizdir.

Atopik dermatit bulaşıcı mıdır?

Hayır.

Atopik dermatit bir enfeksiyon değildir ve:

• Dokunmayla
• Sarılmayla
• Aynı havluyu kullanmakla
• Okul veya kreş temasıyla

bulaşmaz.

Ancak deri bariyeri bozulduğu için atopik dermatitli çocuklarda bazı bakteriyel ve viral enfeksiyonlar daha kolay gelişebilir.

Bu nedenle egzamanın kendisi bulaşıcı değildir; fakat üzerine eklenen enfeksiyon farklı değerlendirilmelidir.

Bebeklerde atopik dermatit nasıl görünür?

Bebeklerde hastalık sıklıkla:

• Yanaklar
• Alın
• Saçlı deri
• Gövde
• Kol ve bacakların dış yüzleri

gibi bölgelerde görülür.

Lezyonlar:

• Kırmızı
• Kuru
• Pullanan
• Bazen sulantılı veya kabuklu

olabilir.

Yoğun kaşıntı nedeniyle bebek:

• Huzursuz olabilir
• Yüzünü yatağa veya kıyafete sürtebilir
• Uykusu sık bölünebilir

NICE çocukluk çağı kılavuzu da küçük çocuklarda yanak ve ekstansör yüz tutulumunun sık olduğunu belirtmektedir.

Daha büyük çocuklarda nerelerde görülür?

Çocuk büyüdükçe dağılım değişebilir.

Özellikle:

• Dirsek içleri
• Diz arkaları
• Boyun
• El bilekleri
• Ayak bilekleri
• Eller

daha sık tutulabilir.

Kronik kaşıma sonucu deri:

• Kalınlaşabilir
• Çizgileri belirginleşebilir
• Daha koyu veya açık renkli görünebilir

Bu değişikliğe likenifikasyon denir.

Atopik dermatit her çocukta aynı görünür mü?

Hayır.

Yaş, deri rengi, hastalık süresi ve şiddeti görünümü değiştirebilir.

Koyu deri fototiplerinde kızarıklık her zaman parlak kırmızı görünmeyebilir; morumsu, gri veya koyu kahverengi tonlarda olabilir.

NICE ayrıca bazı etnik gruplardaki çocuklarda ekstansör veya foliküler dağılımın daha belirgin olabileceğine dikkat çekmektedir.

Bu nedenle yalnız “kırmızı döküntü” aramak bazı çocuklarda hastalığın şiddetini olduğundan az değerlendirmeye yol açabilir.

Atopik dermatitin en önemli belirtisi kaşıntı mıdır?

Evet.

Kaşıntı atopik dermatitin temel belirtilerinden biridir.

Çocuklarda kaşıntı:

• Uykuya dalmayı zorlaştırabilir
• Gece uyanmalarına neden olabilir
• Okulda dikkati azaltabilir
• Sinirlilik ve huzursuzluk oluşturabilir

Küçük çocuklarda aileler bazen kaşıntıyı doğrudan tarif edemez; çocuk:

• Yüzünü sürtebilir
• Derisini sürekli kaşıyabilir
• Gece huzursuz olabilir

Bu nedenle hastalık şiddeti yalnız kızarıklığın büyüklüğüyle değerlendirilmemelidir.

Atopik dermatit yalnız cilt hastalığı mıdır?

Temel hastalık deridir ancak etkisi daha geniş olabilir.

2026 AAD pediatrik kılavuzu, çocukluk çağı atopik dermatitinin çeşitli komorbid durumlarla ilişkili olabileceğini belirtmektedir. Bunların başında:

• Astım
• Alerjik rinit
• Gıda alerjileri
• Bazı uyku ve ruhsal sağlık sorunları

gelmektedir. Ancak bu ilişkiler, her atopik dermatitli çocuğun bu hastalıkları geliştireceği anlamına gelmez.

Atopik dermatit alerji midir?

Tam olarak değil.

Atopik dermatit yalnız bir alerji hastalığı değildir.

Bazı çocuklarda:

• Gıda alerjisi
• Astım
• Alerjik rinit

daha sık görülebilir.

Ancak egzamanın her alevlenmesini bir gıdaya bağlamak doğru değildir.

Özellikle hafif atopik dermatitli bir çocukta geniş ve rastgele alerji testleri çoğu zaman gerekli değildir.

NICE, gıda alerjisini özellikle:

• Belirli bir gıdayı yedikten hemen sonra reaksiyon gelişen çocuklarda
• Optimal tedaviye rağmen kontrol edilemeyen orta-ağır egzaması olan küçük çocuklarda
• Büyüme veya gastrointestinal belirtilerin eşlik ettiği durumlarda

düşünmeyi önermektedir.

Atopik dermatitli her çocuğa alerji testi yapılmalı mı?

Hayır.

Alerji testi:

“Egzaması var, o zaman bütün gıdalara bakalım”

şeklinde yapılmamalıdır.

Çünkü kan veya deri testlerinde bir gıdaya duyarlanma saptanması, çocuğun o gıdaya gerçekten klinik alerjisi olduğu anlamına gelmeyebilir.

Testler klinik öyküyle birlikte yorumlanmalıdır.

Gereksiz geniş testler:

• Yanlış pozitif sonuçlara
• Gereksiz gıda kısıtlamalarına
• Beslenme sorunlarına
• Ailede gereksiz kaygıya

neden olabilir.

Süt, yumurta veya gluteni kesmek gerekir mi?

Kanıtlanmış gıda alerjisi yoksa rutin olarak hayır.

Atopik dermatit tanısı konduğu anda:

• Süt
• Yumurta
• Gluten
• Kuruyemiş
• Domates
• Çikolata

gibi temel gıdaları rastgele kesmek önerilmez.

NICE kılavuzu, gıda alerjisini yalnız uygun klinik koşullarda araştırmayı önermektedir. Ayrıca gereksiz eliminasyon diyetleri büyüme ve beslenme açısından sorun yaratabilir.

Bu nedenle:

“Egzama varsa süt kesilir”

gibi genel kurallar doğru değildir.

Gıda alerjisi gerçekten varsa ne yapılır?

Eğer belirli bir gıdayla:

• Ürtiker
• Dudak veya göz çevresinde şişme
• Kusma
• Solunum belirtileri
• Anafilaksi

gibi belirgin ve tekrarlanabilir reaksiyonlar varsa alerjik değerlendirme gerekir.

Orta-ağır ve kontrolsüz atopik dermatitte de belirli durumlarda gıda alerjisi değerlendirmesi yapılabilir.

Ancak eliminasyon kararı çocuk doktoru, dermatolog ve gerektiğinde çocuk alerji uzmanıyla birlikte verilmelidir.

Atopik dermatit nasıl teşhis edilir?

Tanı çoğunlukla kliniktir.

Yani özel bir “egzama kan testi” yoktur.

Tanıda:

• Kaşıntı
• Tipik yerleşim
• Kronik/tekrarlayıcı seyir
• Cilt kuruluğu
• Kişisel veya ailevi atopik hastalık öyküsü

birlikte değerlendirilir.

NICE, çocuklarda tanıda kaşıntılı deri hastalığına eşlik eden karakteristik dağılım ve atopik özelliklerin kullanılmasını önermektedir.

Kan tahlili gerekir mi?

Her hastada hayır.

Atopik dermatit çoğunlukla öykü ve fizik muayeneyle teşhis edilir.

Rutin olarak:

• Total IgE
• Geniş gıda paneli
• Vitamin testleri
• Allerjen taraması

yapılması gerekmez.

Testler yalnız klinik olarak belirli bir soru varsa planlanmalıdır.

Atopik dermatit hangi hastalıklarla karışabilir?

Özellikle bebek ve küçük çocuklarda bazı hastalıklar egzama görünümünü taklit edebilir.

Örneğin:

• Seboreik dermatit
• Kontakt dermatit
• Uyuz
• Psoriasis
• İktiyozlar
• Bazı immün yetmezlik tabloları
• Daha nadir genetik deri hastalıkları

ayırıcı tanıda olabilir.

Tanı beklenen tedaviye rağmen düzelmiyorsa yeniden değerlendirilmelidir.

Atopik dermatitte nemlendirici neden önemlidir?

Çünkü hastalığın temel sorunlarından biri deri bariyerinin bozulmasıdır.

Nemlendirici veya emolyanlar:

• Deriden su kaybını azaltır
• Kuruluğu azaltır
• Kaşıntıyı azaltmaya yardımcı olabilir
• Cilt bariyerini destekler
• Alevlenme sıklığını azaltmaya yardımcı olabilir

2026 AAD pediatrik tedavi kılavuzu çocuklarda atopik dermatit tedavisinde nemlendirici kullanımını güçlü biçimde önermektedir.

Hangi nemlendirici tercih edilmelidir?

Tek bir markanın herkes için üstün olduğu söylenemez.

Genellikle:

• Parfümsüz
• Hassas ciltte iyi tolere edilen
• Düzenli uygulanabilecek
• Yeterince oklüzif

ürünler tercih edilir.

Kremler ve merhemler genellikle çok kuru deride ince losyonlardan daha fazla oklüzif etki sağlayabilir.

Ancak en iyi nemlendirici, çocuğun ve ailenin düzenli kullanabildiği üründür.

Nemlendirici yalnız egzamalı bölgeye mi sürülür?

Genellikle hayır.

Atopik dermatitte yalnız aktif kızarıklık değil, klinik olarak normal görünen cildin bariyer özellikleri de bozulmuş olabilir.

Bu nedenle nemlendirici tüm kuru ve eğilimli bölgelere düzenli uygulanabilir.

Aktif inflamasyon bulunan bölgelere ise gerektiğinde reçeteli antiinflamatuvar tedavi ayrıca eklenir.

Günde kaç kez nemlendirici sürülmeli?

Tek bir evrensel sayı yoktur.

Çocuğun:

• Deri kuruluğuna
• Yaşına
• Mevsime
• Banyo sıklığına
• Ürünün formuna

göre değişebilir.

Pratikte özellikle banyo sonrasında ve cilt kuruduğunda tekrar uygulanması önemlidir.

Banyo atopik dermatiti kötüleştirir mi?

Doğru yapıldığında hayır.

2026 AAD kılavuzu çocuklarda banyo yapılmasını koşullu olarak desteklemektedir ve banyo sonrasında nemlendirici kullanımını standart bakımın parçası kabul etmektedir.

NICE da daha az banyo yapmanın egzamanın kontrolünde kanıtlanmış avantajı olmadığını belirtmektedir.

Sorun çoğu zaman banyonun kendisi değil:

• Çok sıcak su
• Çok uzun süre
• Sert sabun
• Kese
• Parfümlü ürünler
• Banyo sonrası nemlendirici kullanılmaması

gibi faktörlerdir.

Banyo suyu nasıl olmalıdır?

Genellikle ılık su tercih edilir.

Çok sıcak su:

• Derideki yağ tabakasını azaltabilir
• Kuruluğu artırabilir
• Kaşıntıyı tetikleyebilir

Banyodan sonra cilt sertçe ovalanmadan nazikçe kurulanmalı ve kısa süre içinde nemlendirici uygulanmalıdır.

Sabun kullanılabilir mi?

Klasik sert sabunlar ve yoğun deterjan içeren temizleyiciler cildi kurutabilir.

Bu nedenle:

• Nazik
• Parfümsüz
• Hassas cilt için uygun
• Sabun içermeyen veya düşük irritasyonlu

temizleyiciler tercih edilebilir.

NICE çocuklarda klasik sabun ve deterjan bazlı yıkama ürünleri yerine emolyan veya uygun sabun ikamelerinin kullanılmasını önermektedir.

Banyo suyuna yağ veya emolyan eklemek gerekir mi?

Rutin olarak şart değildir.

NICE 2023 güncellemesinde emolyan banyo katkılarının rutin olarak önerilmemesi gerektiğini belirtmiştir.

Yani nemlendirici kullanımı önemli olmakla birlikte bunun mutlaka banyo suyuna eklenen ürün şeklinde olması gerekmez.

Kortizonlu krem çocuklarda güvenli midir?

Doğru kullanıldığında evet.

Topikal kortikosteroidler çocukluk çağı atopik dermatitinin en önemli ve en uzun süredir kullanılan antiinflamatuvar tedavilerinden biridir.

2026 AAD pediatrik kılavuzu, topikal kortikosteroidleri hem alevlenmelerin tedavisinde hem uygun hastalarda idame yaklaşımında güçlü şekilde önermektedir.

NICE da ailelere doğru kullanılan topikal kortikosteroidlerde yararın olası zararlardan daha fazla olduğunun anlatılmasını önermektedir.

“Kortizon cildi inceltir” korkusu doğru mu?

Kontrolsüz, yanlış güçte veya uzun süreli kullanımda topikal kortikosteroidler:

• Deri incelmesi
• Telanjiektazi
• Stria
• Diğer lokal yan etkiler

oluşturabilir.

Ancak doğru:

• Güçte
• Bölgeye
• Sürede
• Miktarda

kullanılan topikal steroidler etkili ve güvenli tedavilerdir.

Bazen kortizon korkusu nedeniyle yetersiz tedavi, çocuğun haftalarca inflamasyon ve kaşıntıyla yaşamasına neden olur.

Bu da doğru yaklaşım değildir.

Çocuğun yüzüne kortizon sürülür mü?

Gerektiğinde sürülebilir ancak:

• Yüz
• Göz çevresi
• Boyun
• Kasık
• Koltuk altı

gibi ince derili bölgelerde daha dikkatli ilaç seçilir.

NICE, yüz ve boyunda genellikle düşük güçlü topikal steroidlerin tercih edilmesini; daha güçlü tedavilerin ise yalnız kısa sürelerle ve uygun klinik koşullarda kullanılmasını önermektedir.

Bu nedenle aile kendi kendine vücuttaki güçlü steroid kremi göz çevresine uygulamamalıdır.

Steroid dışı kremler var mı?

Evet.

Topikal kalsinörin inhibitörleri olan tacrolimus ve pimecrolimus özellikle:

• Yüz
• Göz kapağı
• Boyun
• Kıvrım bölgeleri

gibi steroid yan etkilerinin daha fazla önem taşıdığı alanlarda yararlı olabilir.

2026 AAD kılavuzu topikal kalsinörin inhibitörlerini çocuklarda alevlenme ve aralıklı idame tedavisi için güçlü biçimde desteklemektedir.

Ürünün yaşı, konsantrasyonu ve kullanım alanı ruhsat/kullanım talimatına göre değerlendirilmelidir.

Yeni steroid dışı tedaviler var mı?

Evet.

2026 AAD pediatrik kılavuzu çocukluk çağı atopik dermatitinde, uygun yaş ve ruhsat koşullarında:

• PDE-4 inhibitörleri
• Topikal JAK inhibitörleri
• AhR agonistleri

gibi yeni topikal tedavileri de desteklemektedir.

Ancak burada önemli nokta şudur:

Her ürün her yaş grubunda aynı ruhsat kapsamına sahip değildir.

Türkiye’de kullanılacak tam ürünün güncel TİTCK ruhsatı ve yaş sınırı ayrıca kontrol edilmelidir.

Egzama geçince krem tamamen bırakılır mı?

Her hastada aynı yaklaşım yoktur.

Bazı çocuklarda yalnız alevlenme olduğunda tedavi yeterlidir.

Sık aynı bölgede tekrar eden hastalarda ise uygun antiinflamatuvar ilacın:

haftada belirli günlerde proaktif/koruyucu kullanımına

dayanan idame stratejileri uygulanabilir.

2026 AAD kılavuzu topikal kortikosteroidler ve kalsinörin inhibitörlerinin uygun hastalarda idame amaçlı kullanımını desteklemektedir.

Bu plan doktor tarafından bireyselleştirilmelidir.

Wet wrap tedavisi nedir?

Wet wrap, yani ıslak sargı tedavisi, özellikle belirgin alevlenmelerde kullanılan yardımcı yöntemdir.

Genellikle:

1. Cilde nemlendirici ve gerektiğinde reçeteli ilaç uygulanır.
2. Üzerine nemli bir tekstil/sargı yerleştirilir.
3. Bunun üzerine kuru bir kat uygulanır.

Amaç:

• Nemlendirmeyi artırmak
• Kaşımayı azaltmak
• Topikal tedavinin etkisini güçlendirmek

olabilir.

2026 AAD kılavuzu wet wrap tedavisini çocuklarda koşullu olarak desteklemektedir.

Ancak özellikle kortikosteroid ile tüm vücuda uygulanacaksa emilim artabileceğinden profesyonel yönlendirme gerekir.

Çamaşır suyu banyosu yapılır mı?

Belirli orta-ağır hastalarda, özellikle tekrarlayan enfeksiyon/kolonizasyon bağlamında uygun şekilde seyreltilmiş bleach bath bazı kılavuzlarda yardımcı seçenek olarak yer alır.

2026 AAD pediatrik kılavuzu bu yaklaşımı koşullu olarak desteklemektedir.

Ancak burada kritik nokta:

Evde göz kararı çamaşır suyu dökmek değildir.

Konsantrasyon ve uygulama yöntemi doğru olmalıdır. Yanlış hazırlama kimyasal irritasyon oluşturabilir.

Bu nedenle hekim önerisi olmadan uygulanmamalıdır.

Atopik dermatitte antihistaminik gerekir mi?

Kaşıntının temel nedeni histamin değildir.

Bu nedenle antihistaminikler atopik dermatitin inflamasyonunu tedavi eden ana ilaçlar değildir.

Bazı seçilmiş durumlarda özellikle uyku problemi veya eşlik eden ürtiker/alergik durum varsa farklı gerekçelerle kullanılabilirler.

Ancak:

“Egzama kaşınıyor, o halde antihistaminik hastalığı tedavi eder”

yaklaşımı doğru değildir.

Atopik dermatitte antibiyotik gerekir mi?

Her alevlenmede hayır.

Egzama derisinde bakteriyel kolonizasyon sık olabilir ancak:

kolonizasyon = enfeksiyon

değildir.

2026 AAD kılavuzu rutin topikal antimikrobiyal kullanımına karşı koşullu öneri vermektedir.

Antibiyotik gerçek bakteriyel enfeksiyon düşünülen hastalarda kullanılmalıdır.

Egzamanın enfekte olduğu nasıl anlaşılır?

Bakteriyel enfeksiyonu düşündürebilecek bulgular:

• Sarı-bal rengi kabuklanma
• Püstüller
• İrin
• Artan ağrı
• Hızla yayılan kızarıklık
• Ani kötüleşme
• Ateş
• Genel durumda bozulma

olabilir.

NICE da sulanma, püstül, kabuklanma, hızla kötüleşme, ateş ve halsizliği enfeksiyon belirtileri arasında saymaktadır.

Ancak her sulanan egzama bakteriyel enfeksiyon değildir; klinik değerlendirme gerekir.

Eczema herpeticum nedir?

Eczema herpeticum, atopik dermatitli deride herpes simpleks virüsünün yaygın enfeksiyonudur.

Nadir fakat önemli bir komplikasyondur.

Şu belirtiler dikkat çekicidir:

• Ani ve hızlı kötüleşme
• Normal egzamadan daha fazla ağrı
• Birbirine benzeyen küçük vezikül/erozyonlar
• “Zımba ile delinmiş” gibi yuvarlak erozyonlar
• Ateş
• Halsizlik

NICE, eczema herpeticum şüphesinde aynı gün uzman değerlendirmesi ve sistemik asiklovir tedavisini önermektedir. Göz çevresi tutulumu varsa aynı gün oftalmoloji değerlendirmesi de gerekir.

Bu nedenle eczema herpeticum sıradan egzama alevlenmesi olarak bekletilmemelidir.

Uçuğu olan biri atopik dermatitli çocuğu öpebilir mi?

Aktif uçuk bulunan kişilerin özellikle orta-ağır atopik dermatiti olan bebek ve çocuklarla lezyon teması oluşturmasından kaçınılması mantıklıdır.

Herpes simpleks, bariyeri bozulmuş atopik deride daha ciddi seyredebilir.

Özellikle yüzünde aktif egzama bulunan küçük çocuklarda dikkat edilmelidir.

Atopik dermatit ve Staphylococcus aureus ilişkili midir?

Evet.

Atopik dermatitli deride Staphylococcus aureus kolonizasyonu daha sık görülür.

Ancak bakterinin deride bulunması her zaman antibiyotik kullanılması gerektiği anlamına gelmez.

Hastalığın inflamasyonu ve bariyer bozukluğu kontrol altına alındığında kolonizasyon da azalabilir.

Bu nedenle antibakteriyel tedavi klinik enfeksiyon durumuna göre planlanmalıdır.

Güneş atopik dermatite iyi gelir mi?

Bazı hastalarda yaz döneminde hastalık hafifleyebilir; bazılarında ise:

• Ter
• Sıcaklık
• Güneş koruyucu ürünler
• Havuz suyu

irritasyonu artırabilir.

Güneş, atopik dermatitin kontrolsüz bir tedavisi olarak kullanılmamalıdır.

Çocuklarda standart güneşten korunma ilkeleri devam eder.

Terleme egzamayı artırabilir mi?

Evet.

Ter:

• Tuz içeriği
• Sıcaklık
• Sürtünme

nedeniyle kaşıntı ve irritasyonu artırabilir.

Bu, çocuğun spor yapmaması gerektiği anlamına gelmez.

Terleme sonrasında:

• Ilık duş
• Terli kıyafetleri değiştirme
• Nemlendirici uygulama

yardımcı olabilir.

Yün ve sentetik kıyafetler egzama yapar mı?

Bazı çocuklarda kaba dokulu ve sürtünme oluşturan kumaşlar irritasyonu artırabilir.

Özellikle yün bazı atopik çocuklarda kaşıntıyı belirgin artırabilir.

Genellikle:

• Yumuşak
• Nefes alan
• Cildi tahriş etmeyen

kumaşlar daha iyi tolere edilir.

Ancak bütün çocuklara özel pahalı “egzama kıyafeti” alınması gerektiğine dair güçlü bir gereklilik yoktur.

NICE, özel ipek kıyafetlerin rutin kullanımında kanıtlanmış yarar bulunmadığını belirtmektedir.

Çamaşır deterjanı önemli midir?

Bazı çocuklar:

• Parfümlü deterjanlara
• Yumuşatıcılara
• Ürün kalıntılarına

daha hassas olabilir.

Parfümsüz ve iyi durulanan ürünler tercih edilebilir.

Ancak ailelerin onlarca deterjan değiştirip her alevlenmeyi deterjana bağlaması da doğru değildir.

Ev tozu akarlarını tamamen temizlemek gerekir mi?

Genel olarak her atopik dermatitli çocuk için kapsamlı ev tozu akarı eradikasyon programlarının kanıtlanmış bir yararı yoktur.

2026 AAD önleme kılavuzu çeşitli çevresel müdahalelerin atopik dermatiti önlemede yeterli kanıta sahip olmadığını belirtmektedir.

Belirgin inhalan alerjisi olan özel hastalar farklı değerlendirilebilir.

Probiyotik kullanmak gerekir mi?

Rutin olarak atopik dermatit tedavisinin temel parçası değildir.

2026 AAD pediatrik önleme kılavuzu probiyotik takviyesini atopik dermatitin birincil önlenmesi amacıyla desteklememektedir.

Probiyotiklerin bazı araştırmalarda farklı sonuçlar göstermesi, her çocukta klinik fayda sağladığı anlamına gelmez.

D vitamini vermek gerekir mi?

Gerçek vitamin D eksikliği ayrı bir tıbbi konudur.

Ancak atopik dermatiti önlemek veya tedavi etmek amacıyla bütün çocuklara rutin yüksek doz D vitamini verilmesini destekleyen yeterli kanıt yoktur.

2026 AAD önleme kılavuzu vitamin D takviyesini atopik dermatitin birincil önlenmesi amacıyla önermemektedir.

Atopik dermatitte sistemik kortizon kullanılır mı?

Uzun süreli rutin tedavi olarak önerilmez.

2026 AAD pediatrik kılavuzu sistemik kortikosteroidlerin rutin kullanımına güçlü biçimde karşıdır. Yalnız belirli akut ve ağır durumlarda çok kısa süreli köprü tedavisi gibi özel senaryolar düşünülebilir.

Çünkü sistemik steroid:

• Hızlı düzelme sağlayabilir
• Fakat bırakıldığında rebound alevlenmeye yol açabilir
• Uzun kullanımda önemli yan etkiler oluşturabilir

Bu nedenle kronik atopik dermatitin uzun vadeli çözümü değildir.

Fototerapi çocuklarda kullanılabilir mi?

Seçilmiş orta-ağır veya yaygın atopik dermatitte kullanılabilir.

2026 AAD kılavuzu fototerapiyi koşullu olarak desteklemektedir.

NICE ise fototerapi ve sistemik tedavilerin, uygun topikal tedavilere rağmen kontrol edilemeyen ve yaşam kalitesini önemli ölçüde etkileyen ağır hastalıkta uzman dermatolojik gözetim altında uygulanmasını önermektedir.

Biyolojik tedavi çocuklarda kullanılabilir mi?

Evet, uygun orta-ağır hastalarda kullanılabilir.

2026 AAD pediatrik kılavuzu bazı biyolojik tedavileri çocuk ve adolesanlarda güçlü öneriyle desteklemektedir. Bunlar arasında hedeflenen yaş ve ruhsat kapsamına bağlı olarak:

• Dupilumab
• Tralokinumab
• Lebrikizumab
• Nemolizumab

gibi ajanlar yer almaktadır.

Ancak:

her ilacın yaşı, endikasyonu ve Türkiye’deki güncel ruhsatı farklı olabilir.

Bu nedenle tedavi planı ürün bazında güncel TİTCK bilgisiyle kontrol edilmelidir.

JAK inhibitörleri çocuklarda kullanılır mı?

Bazı oral ve topikal JAK inhibitörleri belirli yaş gruplarında orta-ağır atopik dermatit için onaylanmış veya kılavuzlarda yer almaktadır.

2026 AAD kılavuzu:

• Upadacitinib
• Abrocitinib
• Baricitinib

gibi sistemik JAK inhibitörlerini uygun pediatrik hastalarda güçlü öneriyle desteklemektedir.

Ancak bunlar klasik nemlendirici veya topikal steroid gibi basit tedaviler değildir.

Öncesinde:

• Yaş
• Hastalık şiddeti
• Enfeksiyon öyküsü
• Laboratuvar değerlendirmeleri
• İlaca özgü riskler

değerlendirilmelidir.

Orta-ağır atopik dermatit ne demektir?

Yalnız vücudun yüzde kaçının etkilendiğine bakılmaz.

Şiddet değerlendirmesinde:

• Yaygınlık
• Kızarıklık
• Kalınlaşma
• Sulanma
• Kaşıntı
• Uyku bozukluğu
• Günlük yaşam etkisi
• Tedavi ihtiyacı

birlikte değerlendirilir.

Az bir yüzey alanını etkileyen ancak her gece uykuyu bozan yüz veya el egzaması bile çocuk ve aile için ciddi hastalık yükü oluşturabilir.

Atopik dermatit çocuğun uykusunu etkiler mi?

Evet.

Kaşıntı özellikle gece artabilir.

Çocuk:

• Uykuya geç dalabilir
• Gece birçok kez uyanabilir
• Sabah yorgun kalkabilir

Bu durum aile üyelerinin uykusunu da etkileyebilir.

NICE, belirgin uyku bozukluğunu uzman dermatoloji değerlendirmesi gerektirebilen yaşam kalitesi sorunları arasında saymaktadır.

Psikolojik etkisi olabilir mi?

Evet.

Kronik kaşıntı ve görünür deri hastalığı:

• Utanma
• Sosyal çekilme
• Akran zorbalığı
• Kaygı
• Uyku yetersizliği
• Dikkat sorunları

ile ilişkili olabilir.

2026 AAD komorbidite kılavuzu pediatrik atopik dermatitin bazı mental sağlık sorunlarıyla ilişkisini de değerlendirmektedir; ancak her ilişki için nedensellik ve tarama yaklaşımı aynı derecede net değildir.

Atopik dermatit zamanla geçer mi?

Bazı çocuklarda yaşla belirgin şekilde hafifler.

Bazılarında ise:

• Çocukluk boyunca
• Ergenlikte
• Erişkin yaşta

devam edebilir veya dönemsel alevlenmeler olabilir.

Bu nedenle:

“7 yaşına gelince kesin geçer”

gibi bir garanti doğru değildir.

Atopik dermatit önlenebilir mi?

Tam olarak garanti edilemez.

2026 AAD önleme kılavuzu, atopik dermatitin gelişme riskini azaltmak amacıyla:

• Emzirme biçimi
• Erken gıda verme
• Probiotik
• Vitamin D
• Ev tozu önlemleri

gibi çok sayıda stratejiyi değerlendirmiştir.

Kılavuz yalnız belirli yaş grubunda düzenli nemlendirici cilt bakımı için koşullu öneri vermiş; diğer birçok yaklaşımda yeterli yarar gösterilememiştir.

Bu nedenle atopik dermatiti önlemek için ailelere uzun ve katı yaşam kuralları vermek doğru değildir.

Atopik dermatitli çocuk yüzebilir mi?

Genellikle evet.

Ancak havuzdaki klor bazı çocuklarda irritasyonu artırabilir.

Yüzme sonrasında:

• Cildin ılık suyla durulanması
• Nazikçe kurulanması
• Nemlendirici uygulanması

yardımcı olabilir.

Aktif enfeksiyon veya çok açık yaralar varsa yüzme geçici olarak ertelenebilir.

Atopik dermatitli çocuk spor yapabilir mi?

Evet.

Fiziksel aktivitenin kesilmesi gerekmez.

Ancak terleme kaşıntıyı artırıyorsa:

• Hafif ve nefes alan kıyafetler
• Aktivite sonrası duş
• Nemlendirici

yararlı olabilir.

Amaç çocuğun normal yaşamını mümkün olduğunca sürdürmesidir.

Tırnakları kısa tutmak önemli mi?

Evet.

Tırnakların kısa tutulması:

• Kaşıma travmasını
• Deri çizilmelerini
• Sekonder enfeksiyon riskini

azaltmaya yardımcı olabilir.

Küçük çocuklarda gece kaşımayı azaltmak için uygun pamuklu eldiven veya kıyafet düzenlemeleri düşünülebilir; ancak bunlar esas antiinflamatuvar tedavinin yerine geçmez.

Alevlenme nasıl anlaşılır?

Aileler şu değişiklikleri fark edebilir:

• Kaşıntıda artış
• Yeni kızarıklık
• Daha fazla kuruluk
• Deride kalınlaşma
• Çocuğun gece daha fazla kaşınması
• Yeni sulantı

NICE, ailelere alevlenmeyi erken tanıyıp tedavi planını gecikmeden uygulayabilmeleri için net talimat verilmesini önermektedir.

“Sadece nemlendirici kullanalım, ilaç vermeyelim” doğru mu?

Aktif inflamasyon varsa her zaman değil.

Nemlendirici temel tedavidir fakat kızarık, kaşıntılı aktif egzamada çoğu zaman antiinflamatuvar tedavi gerekir.

Yalnız nemlendirici kullanıp aktif inflamasyonu haftalarca sürdürmek:

• Kaşıntıyı
• Kaşımayı
• Uyku bozukluğunu
• Bariyer hasarını

uzatabilir.

Bu nedenle nemlendirici ile antiinflamatuvar tedavi birbirinin alternatifi değil, çoğu zaman birbirini tamamlayan iki parçadır.

Ne zaman dermatoloğa başvurulmalıdır?

Özellikle şu durumlarda dermatolojik değerlendirme uygundur:

• Tanı net değilse
• Uygun cilt bakımına rağmen sık alevleniyorsa
• Çocuğun uykusu ciddi bozuluyorsa
• Yüz veya göz çevresi egzaması dirençliyse
• Sık enfeksiyon gelişiyorsa
• Çok geniş alan etkilenmişse
• Güçlü topikal tedavi ihtiyacı sıklaşıyorsa
• Tedavi uygulamak aile için çok zor hale geldiyse
• Orta-ağır egzamada gıda alerjisi şüphesi varsa
• Çocuğun büyümesi veya psikososyal durumu etkileniyorsa

NICE da bu durumların birçoğunu uzman dermatolojiye sevk kriterleri arasında saymaktadır.

Hangi durum acildir?

Özellikle:

eczema herpeticum şüphesi

acil değerlendirme gerektirir.

Şunlar varsa beklenmemelidir:

• Hızla kötüleşen ağrılı egzama
• Birbirine benzeyen küçük erozyonlar
• Veziküller
• Ateş
• Halsizlik
• Göz çevresi tutulumu

NICE, eczema herpeticum şüphesinde aynı gün dermatolojik değerlendirme önerir.

Sık Sorulan Sorular

1. Çocuklarda atopik dermatit tamamen geçer mi?

Bazı çocuklarda yaşla belirgin şekilde azalabilir veya kaybolabilir; bazılarında ergenlik ve erişkinlikte dönemsel alevlenmeler devam eder. Kesin bir yaşta geçeceği garanti edilemez.

2. Atopik dermatit bulaşıcı mıdır?

Hayır. Atopik dermatit enfeksiyon değildir ve temasla bulaşmaz. Ancak deri bariyeri bozuk olduğu için bakteriyel veya viral enfeksiyonlar atopik ciltte daha kolay gelişebilir.

3. Egzamalı çocukta süt ve yumurta kesilmeli mi?

Kanıtlanmış veya güçlü biçimde şüphelenilen gıda alerjisi yoksa rutin olarak hayır. Gereksiz eliminasyon diyetleri büyüme ve beslenme sorunlarına yol açabilir.

4. Kortizonlu krem çocuklarda güvenli midir?

Doğru güç, bölge, miktar ve süreyle kullanıldığında topikal kortikosteroidler çocukluk çağı atopik dermatitinin temel ve kılavuz destekli tedavilerindendir.

5. Çocuğu her gün yıkamak egzamayı kötüleştirir mi?

Doğru banyo yaklaşımıyla şart değildir. Çok sıcak ve uzun banyolardan, sert sabunlardan kaçınılmalı ve banyo sonrası nemlendirici uygulanmalıdır. 2026 AAD kılavuzu banyoyu koşullu olarak desteklemektedir.

6. Atopik dermatitte antibiyotik gerekir mi?

Her alevlenmede hayır. Antibiyotik yalnız gerçek bakteriyel enfeksiyon düşünülen durumda değerlendirilmelidir; rutin antimikrobiyal kullanım önerilmez.

7. Eczema herpeticum nedir?

Atopik dermatitli deride gelişen yaygın herpes simpleks enfeksiyonudur. Hızlı kötüleşme, ağrılı benzer görünümlü erozyonlar ve ateş yapabilir. Şüphede aynı gün uzman değerlendirmesi gerekir.

8. Orta-ağır çocuk egzamasında biyolojik tedavi kullanılabilir mi?

Evet. 2026 AAD pediatrik kılavuzu uygun çocuk ve adolesanlarda bazı biyolojik ve hedefe yönelik tedavileri güçlü biçimde önermektedir. Hangi ilacın kullanılacağı yaşa, hastalık şiddetine, eşlik eden hastalıklara ve güncel ruhsat bilgisine göre belirlenir.