Erişkin kadın aknesi neden olur?

Aknenin temel biyolojik mekanizmaları erişkin kadınlarda da geçerlidir. Yağ bezlerinin aktivitesi, kıl folikülünün tıkanması, inflamasyon ve Cutibacterium acnes birlikte rol oynar.

Androjenler de yağ bezlerinin aktivitesini etkiler. Ancak burada önemli bir ayrım vardır: kan hormonlarının normal olması, derinin androjenlere duyarlı olmadığı anlamına gelmez.

Bu nedenle erişkin bir kadında akne bulunması tek başına hormonal hastalık kanıtı değildir.

Erişkin kadın aknesi sadece çene bölgesinde mi görülür?

Hayır.

Çene, çene hattı ve boyun bölgesinde inflamatuvar lezyonların yoğunlaşması klasik olarak erişkin kadın aknesiyle ilişkilendirilse de hastalık bütün yüzde görülebilir. Komedonlar, papüller, püstüller ve daha derin inflamatuvar lezyonlar farklı kombinasyonlarda bulunabilir.

Bu nedenle yalnızca lezyonların yerine bakarak “hormonal akne” tanısı koymak doğru değildir.

Adet öncesinde aknenin artması hormon bozukluğu anlamına gelir mi?

Hayır.

Adet döngüsü sırasında meydana gelen hormonal değişiklikler akneyi etkileyebilir ve bazı kadınlarda adet öncesinde belirgin alevlenme görülebilir. Ancak bu durum tek başına polikistik over sendromu (PCOS) veya başka bir endokrin hastalığı göstermez.

Akneye adet düzensizliği, belirgin kıllanma artışı, saçlarda androgenetik paternli seyrelme veya başka hiperandrojenizm bulguları eşlik ediyorsa değerlendirme farklılaşır.

Her erişkin kadın aknesinde hormon testi gerekir mi?

Bu konuda farklı uzmanlık alanlarının önerileri tamamen aynı değildir.

Dermatoloji pratiğinde hormon testleri özellikle adet düzensizliği, hirsutizm, androgenetik paternli saç dökülmesi, infertilite, belirgin metabolik bulgular, virilizasyon veya tedaviye direnç gibi ek ipuçları bulunduğunda daha anlamlı hale gelir.

Androgen Excess–PCOS Society’nin erişkin kadın aknesine ilişkin raporu ise erişkin kadınlarda androjen değerlendirmesi konusunda daha geniş bir yaklaşım önermektedir. Bu nedenle “herkese hormon testi gerekir” veya “akne için hiçbir zaman hormon testi gerekmez” şeklindeki iki uç yaklaşım da uygun değildir. ( — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35155970/)

Hangi belirtiler hormonal değerlendirmeyi daha önemli hale getirir?

Özellikle şu bulgular değerlendirmeyi değiştirebilir:

Adet düzensizliği veya ovulasyon sorunları

Yüz veya vücutta belirgin kıllanma artışı

Androjen duyarlı bölgelerde saç seyrelmesi

İnfertilite öyküsü

Hızlı gelişen veya olağandışı şiddette akne

Virilizasyon bulguları

PCOS düşündüren başka klinik veya metabolik bulgular

Özellikle hızlı ilerleyen virilizasyon, yalnızca rutin “akne hormon testi” yaklaşımıyla geçiştirilmemeli ve daha ileri değerlendirme gerektirebilir.

Erişkin kadın aknesi ile PCOS aynı şey midir?

Hayır.

PCOS tanısı yalnızca akne bulunmasıyla konulmaz. Ovulatuvar disfonksiyon, klinik veya biyokimyasal hiperandrojenizm ve polikistik over morfolojisi gibi kriterler uygun klinik çerçevede değerlendirilir.

2023 uluslararası PCOS kılavuzu ayrıca hirsutizm bulunmadan tek başına aknenin biyokimyasal hiperandrojenizm açısından görece zayıf bir belirteç olduğunu belirtmektedir. ( — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37580861/)

Bu ayrım önemlidir; çünkü gereksiz PCOS etiketi hastada kaygı oluşturabileceği gibi gerçekten endokrin değerlendirme gerektiren hastanın gözden kaçırılması da doğru değildir.

Erişkin kadın aknesinde kremler yeterli olabilir mi?

Hafif ve bazı orta şiddetteki aknelerde evet.

Topikal retinoidler, benzoil peroksit, azelaik asit ve uygun kombinasyon tedavileri akne tedavisinin temel seçenekleri arasındadır. Tedavi yalnız mevcut sivilceleri azaltmayı değil, yeni lezyon oluşumunu ve komedon gelişimini kontrol etmeyi de amaçlar.

Tedavi seçimi gebelik veya gebelik planı varsa ayrıca gözden geçirilmelidir.

Topikal tedavileri Akne Tedavisinde Kremler ve Topikal Tedaviler sayfasında ayrıntılı ele alıyoruz.

Oral antibiyotik ne zaman düşünülebilir?

Orta veya şiddetli inflamatuvar aknede belirli süreyle sistemik antibiyotik kullanılabilir.

Ancak antibiyotikler uzun süreli tek başına tedavi olarak görülmemelidir. Güncel kılavuzlar antibiyotik direncini azaltmak amacıyla sistemik antibiyotiklerin benzoil peroksit ve diğer uygun topikal tedavilerle birlikte kullanılmasını desteklemektedir. 2024 JAAD Akne Kılavuzu – PubMed — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38300170/

Bu konu Akne Tedavisinde Antibiyotikler: Ne Zaman Kullanılır? sayfasında ayrıntılı olarak ele alınmalıdır; bu sayfanın amacı antibiyotik kullanımını tekrar anlatmak değildir.

Spironolaktonun erişkin kadın aknesindeki yeri nedir?

Spironolakton, seçilmiş erişkin kadınlarda kullanılabilen sistemik hormonal tedavi seçeneklerinden biridir.

Özellikle devam eden veya standart tedavilere yeterli yanıt vermeyen erişkin kadın aknesinde düşünülebilir. Kullanılabilmesi için mutlaka laboratuvarla gösterilmiş hiperandrojenizm bulunması gerekmez.

2023’te yayımlanan SAFA randomize kontrollü çalışmasında spironolakton, erişkin kadınlarda persistan yüz aknesi için plaseboya kıyasla daha iyi sonuçlar göstermiş; fark özellikle 24. haftada daha belirgin hale gelmiştir. SAFA Randomize Kontrollü Çalışması – BMJ — https://www.bmj.com/content/381/bmj-2022-074349

Bununla birlikte spironolakton herkes için uygun değildir. Gebelik olasılığı, eşlik eden hastalıklar ve kullanılan diğer ilaçlar değerlendirilmelidir.

Doğum kontrol hapları akne tedavisinde kullanılabilir mi?

Uygun hastalarda bazı kombine oral kontraseptifler akne tedavisinde yararlı olabilir.

Ancak yalnızca aknenin varlığı, her hastaya oral kontraseptif başlanması için yeterli değildir. Kişinin gebelik planı ve kontrasepsiyon ihtiyacının yanı sıra tromboembolik risk ve diğer kontrendikasyonlar değerlendirilmelidir.

Tedavi seçimi dermatolojik ve gerektiğinde jinekolojik değerlendirmeyle kişiselleştirilir.

Metformin akne ilacı mıdır?

Metformin standart bir akne ilacı değildir.

PCOS ve eşlik eden metabolik sorunları bulunan bazı hastalarda endokrin/metabolik tedavinin parçası olabilir. Bu hastalarda aknede de iyileşme görülebilir; ancak yalnızca akne bulunduğu için rutin metformin kullanılması uygun değildir.

İzotretinoin ne zaman düşünülür?

Şiddetli, kalıcı iz bırakma riski yüksek veya uygun standart tedavilere rağmen kontrol edilemeyen erişkin kadın aknesinde izotretinoin değerlendirilebilir.

Erişkin kadınlarda önemli konulardan biri de tedavi sonrasında aknenin tekrar etme eğilimidir. Bu nedenle yalnız aktif hastalığı kontrol etmek değil, gerekiyorsa uzun dönem idame stratejisini planlamak önemlidir.

İzotretinoinin hasta seçimi, güvenlik ve takip süreci İzotretinoin Tedavisi sayfasında ayrıntılı olarak ele alınmaktadır.

Akne izlerini önlemek neden önemlidir?

Erişkin kadın aknesinde tedaviyi yalnızca “sivilceler rahatsız ediyor mu?” sorusuna göre planlamak yeterli değildir.

Tekrarlayan derin inflamatuvar lezyonlar kalıcı atrofik veya hipertrofik izlere neden olabilir. Postinflamatuvar hiperpigmentasyon da özellikle bazı cilt tiplerinde akne düzeldikten uzun süre sonra bile devam edebilir.

Aktif akneyi zamanında kontrol etmek, daha sonra oluşmuş izleri tedavi etmeye çalışmaktan daha değerlidir.

Gebelik planı tedaviyi değiştirir mi?

Evet, belirgin biçimde değiştirebilir.

Topikal ve sistemik retinoidler başta olmak üzere bazı akne tedavileri gebelik sırasında kullanılmaz. Spironolakton da gebelikte kullanılacak bir akne tedavisi değildir.

Bu nedenle gebelik planlayan veya gebelik ihtimali bulunan kişinin bunu tedavi başlamadan önce dermatoloğuyla paylaşması önemlidir.

Tedavi planının “en etkili ilaç hangisi?” sorusundan önce “bu hasta için hangi seçenek güvenli ve uygun?” sorusunu yanıtlaması gerekir.

Sık Sorulan Sorular