Akne tedavisinde hangi topikal ilaçlar kullanılır?

En sık kullanılan başlıca gruplar şunlardır:

Topikal retinoidler

Benzoil peroksit

Azelaik asit

Belirli durumlarda topikal antibiyotikler

Bunların sabit kombinasyonları

Salisilik asit gibi bazı ajanlar destekleyici seçenek olabilir. Klaskoteron ise androjen reseptörünü hedefleyen daha yeni bir topikal tedavidir ve erişilebilirliği ülkeye göre değişir.

2024 American Academy of Dermatology (AAD) kılavuzu benzoil peroksit, topikal retinoidler ve topikal antibiyotikler için güçlü; azelaik asit, salisilik asit ve klaskoteron için koşullu öneriler bildirmektedir.

Topikal retinoidler ne işe yarar?

Adapalen ve tretinoin gibi topikal retinoidler aknenin temel mekanizmalarından biri olan foliküler tıkanmayı azaltmaya yardımcı olur.

Özellikle komedon olarak adlandırılan siyah ve beyaz noktaların kontrolünde önemlidirler. Aynı zamanda yeni akne lezyonlarının gelişmesini azaltmaya yardımcı oldukları için yalnız mevcut sivilcenin üzerine sürülen “kurutucu” ilaçlar gibi düşünülmemelidir.

Bu nedenle tedavi çoğu zaman yalnız görünen tek tek sivilcelere değil, akne gelişmeye eğilimli bölgenin tamamına uygulanacak şekilde planlanır.

Retinoid kullanınca cildin soyulması gerekir mi?

Hayır.

Kuruluk, yanma, kızarıklık ve soyulma özellikle tedavinin başlangıcında görülebilir. Ancak cildin belirgin biçimde tahriş olması ilacın daha iyi çalıştığını göstermez.

Aksine aşırı irritasyon hastanın tedaviyi bırakmasına ve bazı cilt tiplerinde inflamasyon sonrası pigmentasyonun artmasına neden olabilir.

NICE, benzoil peroksit veya retinoid gibi irritasyon yapabilen topikal tedavilerde başlangıçta gün aşırı veya kısa temaslı kullanımın düşünülebileceğini, tolerans geliştikçe standart kullanıma geçilebileceğini belirtmektedir.

Benzoil peroksit neden önemlidir?

Benzoil peroksit aknede hem doğrudan etkili bir tedavidir hem de antibiyotik direncinin azaltılması açısından önem taşır.

Antimikrobiyal etkisi vardır ancak klasik antibiyotiklerden farklıdır. Özellikle inflamatuvar aknede tek başına veya başka topikal ilaçlarla kombinasyon halinde kullanılabilir.

NICE, belirli standart kombinasyonların uygun olmadığı veya kişinin retinoid ya da antibiyotik kullanmak istemediği durumlarda benzoil peroksit monoterapisini de alternatif olarak önermektedir.

Pratik bir ayrıntı da önemlidir: benzoil peroksit havlu, yastık kılıfı, kıyafet ve saç gibi materyallerde renk açılmasına neden olabilir.

Topikal antibiyotikler tek başına kullanılmalı mı?

Genellikle hayır.

Topikal klindamisin gibi antibiyotiklerin uzun süre tek başına kullanılması antibiyotik direnci açısından uygun değildir.

AAD kılavuzu antibiyotik kullanımında direnç gelişimini azaltmak amacıyla benzoil peroksitin eşlik etmesini iyi klinik uygulama olarak vurgulamaktadır.

Bu nedenle yıllarca aralıklı olarak yalnız antibiyotikli bir “sivilce kremi” kullanmak iyi bir uzun dönem akne stratejisi değildir.

Antibiyotiklerin aknedeki rolü Akne Tedavisinde Antibiyotikler: Ne Zaman Kullanılır? sayfasında ayrıca ele alınmaktadır.

Azelaik asit ne işe yarar?

Azelaik asit hem akne lezyonlarının kontrolünde hem de akne sonrasında gelişebilen postinflamatuvar hiperpigmentasyonda yararlı olabilen bir seçenektir.

Özellikle retinoidleri tolere edemeyen bazı hastalarda veya pigmentasyonun eşlik ettiği durumlarda tedavi planında yer alabilir.

AAD azelaik asit için koşullu öneri verirken NICE, orta-şiddetli aknede belirli sistemik tedavilerle kombinasyonunu ve uygun hastalarda idame seçeneği olarak kullanımını da içermektedir.

Salisilik asit akneyi tedavi eder mi?

Salisilik asit keratolitik özellikleri nedeniyle gözenek tıkanıklığını ve komedonal akneyi azaltmaya yardımcı olabilir.

Ancak her hastada temel reçeteli akne tedavisinin yerine geçen bir ajan değildir. 2024 AAD kılavuzunda salisilik asit için öneri bulunmaktadır ancak bu öneri güçlü değil, koşulludur.

Özellikle aynı anda retinoid, asitli tonik, peeling ve başka eksfolyanların birlikte kullanılması tahrişi artırabilir. Daha fazla aktif içerik, otomatik olarak daha etkili tedavi anlamına gelmez.

Klaskoteron nedir?

Klaskoteron, deride androjen reseptörünü hedefleyen topikal bir akne tedavisidir.

Bu özelliği nedeniyle klasik retinoidlerden, antibiyotiklerden ve benzoil peroksitten farklı bir etki mekanizmasına sahiptir. 2024 AAD kılavuzunda koşullu önerilen tedaviler arasındadır.

Ancak bir ilacın uluslararası kılavuzlarda yer alması, Türkiye’de aynı ticari erişilebilirliğe veya ruhsat durumuna sahip olduğu anlamına gelmez. Bu nedenle klaskoteron bu sayfada bilimsel bir tedavi seçeneği olarak anlatılmalı; kliniğimizde rutin olarak sunulan veya Türkiye’de kolay erişilebilen bir tedaviymiş gibi yazılmamalıdır.

Akne tedavisinde kombinasyon neden kullanılır?

Akne tek mekanizmalı bir hastalık değildir.

Foliküler tıkanma, sebum, inflamasyon ve mikrobiyal faktörler birlikte rol oynadığı için farklı mekanizmaları hedefleyen tedavilerin kombinasyonu tek bir ilaca göre daha etkili olabilir.

NICE’ın kanıt değerlendirmesinde benzoil peroksit, klindamisin ve/veya adapalen içeren ikili topikal kombinasyonların genel olarak tek ajanlı tedavilerden daha etkili olduğu; buna karşılık daha fazla ürün eklemenin her zaman ek fayda sağlamadığı belirtilmektedir.

Bu nedenle iyi bir kombinasyon tedavisi “mümkün olduğunca fazla aktif madde kullanmak” değildir.

Akne kremi sadece sivilcenin üzerine mi sürülür?

Bu, kullanılan ilaca göre değişir.

Retinoid gibi yeni lezyon oluşumunu önlemeyi amaçlayan tedaviler çoğunlukla yalnız o gün görünen sivilcelere noktasal uygulanacak ilaçlar değildir. Akne gelişen bölgenin tamamının tedavi edilmesi gerekebilir.

Buna karşılık bazı lokal müdahalelerin kullanım biçimi farklı olabilir.

İlacın miktarı, uygulama alanı ve kullanım sıklığı reçete edilen tedaviye göre belirlenmelidir.

Akne tedavisi ne kadar sürede etki eder?

Akne tedavisinde birkaç günlük sonuç beklentisi gerçekçi değildir.

NICE, olumlu etkinin fark edilmesinin 6–8 hafta sürebileceğinin hastaya açıklanmasını ve ilk tedavi seçeneğinin genel olarak 12 haftalık bir dönem sonunda değerlendirilmesini önermektedir.

Bu nedenle ilk birkaç haftada “işe yaramadı” diyerek sürekli ürün değiştirmek tedavinin başarısını azaltabilir.

Öte yandan 12 haftalık uygun kullanıma rağmen yeterli yanıt yoksa tanı, tedavi uyumu ve tedavi planı yeniden değerlendirilmelidir.

Akne tedavisi başlangıçta sivilceyi artırır mı?

Bazı hastalar özellikle retinoid başladıktan sonra ilk dönemde lezyonlarda geçici değişiklik fark edebilir.

Ancak her kötüleşmeyi “purging” olarak kabul etmek doğru değildir. Belirgin kızarıklık, yanma, çatlama ve yaygın hassasiyet çoğu zaman tedavinin çalıştığını değil, irritasyon geliştiğini düşündürür.

Şiddetli veya hızla kötüleşen inflamatuvar aknede de aylarca “önce kusuyor, sonra düzelecek” düşüncesiyle beklemek uygun değildir.

Nemlendirici kullanmak akne tedavisini bozar mı?

Hayır.

Uygun bir nemlendirici, özellikle retinoid veya benzoil peroksit kullanan hastalarda cilt bariyerini destekleyerek tedavinin daha iyi tolere edilmesine yardımcı olabilir.

Akne eğilimli ciltte amaç cildi mümkün olduğunca kurutmak değildir. Aşırı kuruluk tedavinin etkinliğinin göstergesi olmadığı gibi hastanın ilaçlarını düzenli kullanmasını da zorlaştırabilir.

Güneş koruyucu gerekli mi?

Akne hastasında güneş koruması özellikle retinoid veya irritasyon oluşturabilecek tedaviler kullanılıyorsa önemlidir.

Ayrıca akne sonrasında kalan kırmızı veya kahverengi izlerin görünürlüğü güneş maruziyetiyle uzayabilir.

Ancak güneş koruyucu da diğer bakım ürünleri gibi cilt tipine uygun seçilmelidir. Çok sayıda ek kozmetik ürün kullanmak yerine sade ve sürdürülebilir bir rutin çoğu hastada daha uygundur.

Gebelik planında topikal akne tedavileri değişir mi?

Evet.

Özellikle topikal retinoidler gebelikte ve gebelik planlanırken kullanılmamalıdır. NICE bunu açık biçimde belirtmektedir.

Bu nedenle reçetesiz veya daha önce verilmiş bir akne ürününü gebelik planı sırasında otomatik olarak kullanmaya devam etmek yerine içerik kontrol edilmelidir.

Gebelikte akne tedavisi tamamen imkânsız değildir; uygun seçenekler kişisel durum değerlendirilerek belirlenebilir.

Topikal tedavi ne zaman yetersiz kalabilir?

Derin nodüllerin bulunduğu, hızla iz bırakan, yaygın veya orta-şiddetli/şiddetli inflamatuvar aknede yalnız krem tedavileri yeterli olmayabilir.

Bu hastalarda sistemik antibiyotik, hormonal tedavi veya izotretinoin gibi seçenekler klinik duruma göre gündeme gelebilir.

Özellikle kalıcı iz gelişiyorsa aylar boyunca farklı kozmetik ürünleri denemek yerine dermatolojik değerlendirme geciktirilmemelidir. NICE da skar riskinin aknenin şiddeti ve süresi arttıkça yükseldiğini vurgulamaktadır.

Tedavi bittikten sonra krem kullanmaya devam etmek gerekir mi?

Her hastada değil.

Aknesi sık tekrarlayan kişilerde idame tedavisi yararlı olabilir. NICE, sık relaps öyküsü olan hastalarda idame tedavisinin düşünülmesini; adapalen + benzoil peroksit kombinasyonunun, uygun değilse adapalen, azelaik asit veya benzoil peroksitin seçenekler arasında değerlendirilebileceğini belirtmektedir.

Dolayısıyla aktif sivilceler kaybolduğunda tedavinin nasıl sonlandırılacağı da başlangıç tedavisi kadar önemlidir.

Sık Sorulan Sorular