İmpetigo nedir?

İmpetigo, derinin en yüzeysel tabakalarını tutan, bulaşıcı bir bakteriyel deri enfeksiyonudur. En sık çocuklarda görülür ancak erişkinlerde de gelişebilir. Hastalık çoğunlukla Staphylococcus aureus ve Streptococcus pyogenes ile ilişkilidir. Tipik görünüm özellikle yüz ve açıkta kalan bölgelerde oluşan yüzeysel yaralar ve bunların üzerinde gelişen sarı-bal renginde kabuklanmadır. Bazı hastalarda ise daha büyük ve gevşek su kabarcıkları oluşabilir.

İmpetigonun iki temel klinik formu vardır:

Non-büllöz impetigo en sık görülen formdur. Küçük vezikül veya püstüller kısa sürede açılır; geride yüzeysel erozyon ve karakteristik bal renginde kabuk bırakır.

Büllöz impetigo ise özellikle S. aureus tarafından üretilen eksfolyatif toksinlerle ilişkilidir ve ince duvarlı, gevşek büllerle seyreder.

İmpetigoya hangi bakteriler neden olur?

İmpetigo ağırlıklı olarak iki bakterinin neden olduğu bir enfeksiyondur:

• Staphylococcus aureus
• Streptococcus pyogenes

Non-büllöz impetigoda her iki mikroorganizma da rol oynayabilir. Büllöz impetigo ise esas olarak toksin üreten S. aureus suşlarıyla ilişkilidir. Uluslararası pediatrik dermatoloji ve enfeksiyon hastalıkları konsensuslarında da impetigonun etiyolojisinde bu iki mikroorganizma temel patojenler olarak kabul edilmektedir.

Bu ayrım klinikte önemlidir; çünkü seçilecek antibiyotiğin yalnız “bir bakteriye karşı etkili” olması değil, olası etkenler ve bölgesel antibiyotik direnci dikkate alınarak seçilmesi gerekir.

İmpetigo kimlerde daha sık görülür?

İmpetigo özellikle küçük çocuklarda sık görülür. AAD, hastalığın en çok 2–5 yaş arasındaki çocuklarda görüldüğünü belirtmektedir. Yakın temas, sıcak ve nemli ortamlar, spor sırasında deri teması ve deri bariyerini bozan küçük travmalar bulaş ve enfeksiyon riskini artırabilir.

Derinin bütünlüğünün bozulması önemli bir kolaylaştırıcı faktördür. Bakteriler:

• çiziklerden,
• küçük kesilerden,
• böcek ısırıklarından,
• kaşınmış egzama alanlarından,
• sıyrıklardan,
• diğer kaşıntılı deri hastalıklarından

deriye daha kolay girebilir.

Bu nedenle özellikle atopik dermatit gibi cilt bariyerinin bozulduğu hastalarda impetigo bazen mevcut dermatitin üzerine eklenebilir. Klinik olarak buna sekonder impetiginizasyon denir.

İmpetigo nasıl görünür?

Non-büllöz impetigo

Non-büllöz form en sık görülen klinik tablodur.

Lezyonlar genellikle küçük vezikül veya püstüller şeklinde başlar. Bunlar kolayca açılır ve geride yüzeysel erozyon bırakır. Ardından tipik olarak sarı veya bal renginde kabuklar gelişir. Türk Dermatoloji Derneği’nin hasta bilgilendirme materyalinde de impetigonun en karakteristik bulgularından biri sarı-bal renginde kabuklu yaralar olarak tanımlanmaktadır.

En sık:

• yüz,
• burun çevresi,
• ağız çevresi,
• boyun,
• eller,
• kollar,
• bacaklar

gibi açık bölgelerde görülür.

Lezyonlar kaşınabilir. Kaşıma sonucunda bakteri başka bir deri bölgesine taşınabilir ve aynı kişide yeni lezyonların ortaya çıkmasına neden olabilir.

Büllöz impetigo

Büllöz impetigoda görünüm farklıdır.

İnce duvarlı, gevşek ve sıvı içeren kabarcıklar gelişebilir. Büller kolayca açılır ve geride yüzeysel erozyonlar bırakır.

Büllöz impetigonun temel mekanizması, bazı S. aureus suşlarının ürettiği eksfolyatif toksinlerdir. Hastalık lokalize kaldığında büllöz impetigo olarak görülür; toksinin sistemik yayılım gösterdiği farklı klinik tablolar ise stafilokokal haşlanmış deri sendromu gibi daha ciddi durumlarla ilişkilidir.

Bu nedenle özellikle küçük çocuklarda yaygın büllöz hastalık “sadece birkaç su kabarcığı” olarak değerlendirilmemelidir.

İmpetigo ile hangi hastalıklar karışabilir?

İmpetigo çoğu zaman tipik görünümünden tanınabilir; ancak her sarı kabuklu lezyon impetigo değildir.

Ayırıcı tanıda özellikle:

• atopik dermatitin enfekte görünümü,
• kontakt dermatit,
• herpes simpleks,
• folikülit,
• dermatofit enfeksiyonları,
• böcek ısırıkları,
• uyuz üzerine eklenen bakteriyel enfeksiyon,
• büllöz hastalıklar,
• ektima

düşünülmelidir.

Türk Dermatoloji Derneği de impetigonun çok sayıda deri hastalığıyla karışabileceğini ve benzer bir görünüm olduğunda dermatoloji değerlendirmesinin gerekli olabileceğini vurgulamaktadır.

Bu ayrım özellikle tedaviye yanıt vermeyen vakalarda önemlidir. “Antibiyotikli krem işe yaramadı, daha güçlü bir antibiyotik verelim” yaklaşımından önce tanının doğru olup olmadığı yeniden değerlendirilmelidir.

İmpetigo tanısı nasıl konur?

İmpetigo çoğunlukla klinik muayene ile tanınabilir.

AAD, dermatologların çoğu hastada deriyi muayene ederek tanı koyabildiğini; gerekli görüldüğünde ise lezyondan örnek alınarak etken bakterinin araştırılabileceğini belirtmektedir.

Her hastada rutin kültür yapılması gerekmez.

Ancak kültür ve antibiyogram özellikle şu durumlarda değer kazanabilir:

• tedaviye rağmen düzelmeyen hastalık,
• hızlı tekrarlayan impetigo,
• yaygın hastalık,
• antibiyotik direnci şüphesi,
• MRSA olasılığı,
• alışılmadık klinik görünüm,
• bağışıklığın baskılandığı hastalar.

IDSA deri ve yumuşak doku enfeksiyonu kılavuzu da impetigo ve ektimada pürülan materyal veya eksüda örneğinin kültürünün etkeni tanımlamada yardımcı olabileceğini, ancak tipik olgularda kültür yapılmadan ampirik tedavinin de makul olduğunu belirtmektedir.

İmpetigo nasıl tedavi edilir?

İmpetigo tedavisinde en önemli nokta her hastaya aynı tedaviyi vermemektir.

Tedavi kararı verirken şu sorular değerlendirilmelidir:

Lezyonlar lokalize mi?

Yaygın mı?

Büllöz form var mı?

Hasta sistemik olarak iyi mi?

Enfeksiyon tekrarlıyor mu?

Antibiyotik direnci açısından risk var mı?

Bu yaklaşım çocukluk çağı impetigosu için hazırlanmış disiplinler arası konsensuslarda da vurgulanmaktadır.

Lokalize impetigoda tedavi

Az sayıda ve sınırlı lezyonu bulunan, genel durumu iyi hastalarda topikal antibakteriyel tedavi yeterli olabilir.

AAD, topikal mupirosin ve retapamulin gibi antibiyotiklerin impetigo tedavisinde kullanılabildiğini belirtmektedir.

Randomize kontrollü çalışmalar ve bunları değerlendiren güncel derlemeler de lokal tedavinin sınırlı impetigoda etkili olduğunu göstermektedir.

Retapamulin ile yapılan randomize çift kör çalışmada topikal tedavi plaseboya göre anlamlı biçimde daha yüksek klinik başarı göstermiştir. Çalışma British Journal of Dermatology‘de yayımlanmıştır.

Ozenoksasin için yapılan randomize kontrollü JAMA Dermatology çalışmasında da topikal ozenoksasinin araç kremine göre klinik ve mikrobiyolojik etkinliği gösterilmiştir.

2025 tarihli dört randomize çalışmayı kapsayan meta-analiz de ozenoksasinin klinik ve mikrobiyolojik başarıyı artırdığını ve mupirosine benzer etkinlik gösterebildiğini bildirmiştir.

Ancak burada önemli nokta şudur:

Her küçük kabuklanmaya rastgele antibiyotikli krem başlamak doğru değildir.

Topikal antibiyotiklerin sık ve gereksiz kullanılması antibiyotik direnci açısından sorun yaratabilir. Güncel impetigo literatürü tedavi seçiminde yalnız etkinliği değil, lokal antibiyotik direnç paternlerini de dikkate almak gerektiğini vurgulamaktadır.

Yaygın impetigoda tedavi

Çok sayıda lezyon varsa, vücudun farklı bölgelerinde yaygın hastalık bulunuyorsa veya lokal tedavi pratik değilse sistemik antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Uluslararası kılavuzları karşılaştıran sistematik derlemede, incelenen 51 ulusal kılavuzun tamamında sistemik antibiyotiklerin tedavi seçenekleri arasında yer aldığı; bunların büyük bölümünde sistemik tedavinin özellikle yaygın hastalık veya topikal tedavinin başarısız olduğu durumlara ayrıldığı gösterilmiştir.

Çocuklarda toplum kökenli bakteriyel deri enfeksiyonlarına ilişkin GRADE temelli konsensus da tedavinin enfeksiyonun yaygınlığı ve klinik ağırlığına göre basamaklandırılmasını desteklemektedir.

Sistemik antibiyotiğin seçimi ise:

• olası etkenlere,
• hastanın yaşına,
• alerji öyküsüne,
• enfeksiyonun ağırlığına,
• bölgesel direnç durumuna,
• MRSA olasılığına

göre yapılmalıdır.

Bu nedenle web sitesinde hastaya belirli bir oral antibiyotiği “ilk tercih” şeklinde reçete eder gibi yazmak yerine, antibiyotik seçiminin muayene ve lokal direnç verilerine göre yapılması gerektiğini vurgulamak daha doğru olur.

Büllöz impetigoda tedavi farklı mıdır?

Büllöz impetigo S. aureus toksinleriyle ilişkili olduğundan ve özellikle küçük çocuklarda daha yaygın hastalıkla seyredebildiğinden klinik değerlendirme önemlidir.

Sınırlı büllöz hastalıkta topikal tedavinin yeri bulunabilse de, daha yaygın büllöz tabloda oral antibiyotik tedavisine ihtiyaç daha fazla olabilir. Güncel pediatrik impetigo konsensusları tedavinin hastalığın yaygınlığı ve klinik şiddetine göre belirlenmesini önermektedir.

Özellikle:

• yaygın bül,
• ateş,
• belirgin halsizlik,
• hızla genişleyen erozyonlar,
• yenidoğan veya küçük bebekte hastalık

varlığında hastanın daha dikkatli değerlendirilmesi gerekir.

İmpetigoda kabuklar temizlenmeli mi?

Türk Dermatoloji Derneği’nin hasta bilgilendirme dokümanında kabukların zorlamadan ve yumuşatılarak uzaklaştırılabileceği belirtilmektedir. Amaç lezyon yüzeyinin temiz kalmasını ve uygulanan lokal tedavinin bölgeye ulaşmasını kolaylaştırmaktır.

Buradaki kritik nokta “kabukları kazımak” değildir.

Sert şekilde koparmak:

• kanama,
• tahriş,
• ağrı,
• deri bariyerinde ek bozulma

oluşturabilir.

Daha uygun yaklaşım nazik temizlik ve hekimin önerdiği lokal bakımın uygulanmasıdır.

İmpetigo bulaşıcı mıdır?

Evet. İmpetigo yüksek bulaşıcılığa sahip bir deri enfeksiyonudur.

Türk Dermatoloji Derneği hastalığın temas yoluyla hem aynı kişinin başka bölgelerine hem de başka kişilere yayılabileceğini belirtmektedir.

AAD de doğrudan deri teması yanında enfekte havlu, kıyafet veya spor ekipmanı gibi ortak eşyaların bulaşta rol oynayabileceğini bildirmektedir.

Bulaşı azaltmak için:

• eller düzenli yıkanmalı,
• lezyonlar kaşınmamalı,
• tırnaklar kısa tutulmalı,
• havlu ve kişisel eşyalar paylaşılmamalı,
• enfekte alanlar temiz tutulmalı,
• gerektiğinde lezyonlar kapatılmalı,
• lezyona dokunduktan sonra eller yıkanmalıdır.

İmpetigo iz bırakır mı?

Yüzeysel impetigo çoğunlukla kalıcı skar bırakmadan iyileşir.

AAD, non-büllöz ve büllöz impetigoda derinin çoğu zaman skar bırakmadan iyileştiğini belirtmektedir.

Ancak enfeksiyon daha derine ilerler ve ektima gelişirse yara dermise uzanabilir ve skar riski artar.

İyileşme sonrasında bir süre renk değişikliği görülebilir; bu durum gerçek skarla aynı şey değildir.

İmpetigo tekrarlar mı?

Evet, bazı hastalarda tekrarlayabilir.

Özellikle tekrarlayan impetigoda yalnız her seferinde yeni antibiyotik vermek yerine nedenin araştırılması gerekir.

Değerlendirilebilecek durumlar arasında:

• burunda veya başka bölgelerde S. aureus taşıyıcılığı,
• atopik dermatit,
• kronik kaşıntı,
• cilt bariyeri bozukluğu,
• ev içinde tekrar bulaş,
• yanlış veya eksik tedavi,
• antibiyotik direnci

bulunur.

Türk Dermatoloji Derneği, tekrarlayan enfeksiyonlarda bakterinin burun delikleri veya perianal bölgede bulunabileceğine dikkat çekmektedir.

AAD de sık tekrarlayan impetigoda nazal bakteriyel rezervuarın klinik olarak değerlendirilmesinin gerekebileceğini belirtmektedir.

Böyle hastalarda kültür ve direnç değerlendirmesi, rastgele antibiyotik değiştirmenin önüne geçebilir.

Antibiyotik direnci neden önemlidir?

İmpetigo tedavisindeki önemli güncel sorunlardan biri antibiyotik direncidir.

Topikal antibiyotiklerin yaygın kullanımı özellikle mupirosin ve fusidik asit gibi ajanlara karşı direnç açısından uzun süredir tartışılmaktadır. Güncel derlemeler tedavi seçiminde lokal duyarlılık verilerinin ve antimikrobiyal stewardship yaklaşımının dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır.

2021 tarihli uluslararası kılavuz karşılaştırmasında da impetigo tedavi önerileri arasında ülkeler arasında önemli farklılıklar bulunduğu ve antibiyotik kullanımının daha net hastalık şiddeti tanımlarıyla yönlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.

Bu nedenle hastanın daha önce kullandığı antibiyotikler, tedavi yanıtı ve bölgesel direnç yapısı önemlidir.

İmpetigo tedavi edilmezse ne olur?

İmpetigo bazı hastalarda kendiliğinden iyileşebilir; ancak bu, tedavinin gereksiz olduğu anlamına gelmez.

Tedavi:

• hastalığın daha hızlı kontrol altına alınmasına,
• yeni lezyonların oluşmasının azaltılmasına,
• başkalarına bulaş riskinin düşürülmesine,
• enfeksiyonun derinleşmesinin önlenmesine

yardımcı olabilir. AAD bu nedenle impetigonun tedavi edilmesini önermektedir.

Tedavi edilmeyen veya ilerleyen enfeksiyon daha derin bir bakteriyel enfeksiyona dönüşebilir ve ektima gelişebilir.

Ne zaman dermatoloji değerlendirmesi gerekir?

Şu durumlarda hekim değerlendirmesi özellikle önemlidir:

• hızla yayılan lezyonlar,
• yaygın büller,
• ateş veya belirgin halsizlik,
• kızarıklık ve şişliğin çevreye ilerlemesi,
• belirgin ağrı,
• küçük bebekte büllöz hastalık,
• immünsüpresyon,
• diyabet gibi enfeksiyon riskini artıran hastalıklar,
• tedaviye rağmen düzelmeme,
• sık tekrarlayan enfeksiyon,
• impetigo olduğundan emin olunamayan atipik lezyonlar.

İmpetigonun selülit, herpes veya başka enfeksiyonlarla karışması tedavi yaklaşımını tamamen değiştirebilir.

Sık Sorulan Sorular

1. İmpetigo mantar hastalığı mıdır?

Hayır. İmpetigo bakteriyel bir deri enfeksiyonudur. En önemli etkenler Staphylococcus aureus ve Streptococcus pyogenestir.

2. Bal renginde kabuk görülmesi impetigo için tipik midir?

Evet. Özellikle non-büllöz impetigoda sarı-bal renginde kabuklanma oldukça tipik bir bulgudur. Ancak tek başına kesin tanı koydurmaz.

3. İmpetigo yalnız çocuklarda mı görülür?

Hayır. Çocuklarda daha sık olmakla birlikte erişkinlerde de gelişebilir. AAD hastalığın özellikle 2–5 yaş grubunda daha sık olduğunu belirtmektedir.

4. Her impetigo hastasında ağızdan antibiyotik gerekir mi?

Hayır. Lokalize hastalıkta topikal tedavi yeterli olabilir. Yaygın hastalıkta, çok sayıda lezyon varlığında veya lokal tedavinin uygun olmadığı durumlarda sistemik antibiyotik gerekebilir.

5. İmpetigo için kültür yapılması şart mıdır?

Hayır. Tipik vakalarda klinik tanı yeterli olabilir. Tekrarlayan, dirençli, yaygın veya atipik vakalarda kültür daha değerli hale gelir.

6. İmpetigo tekrar edebilir mi?

Evet. Tekrarlayan enfeksiyonlarda bakteriyel taşıyıcılık, cilt bariyeri bozukluğu ve antibiyotik direnci gibi nedenler değerlendirilebilir.

7. İmpetigo kalıcı iz bırakır mı?

Yüzeysel impetigo çoğunlukla skar bırakmadan iyileşir. Enfeksiyon daha derine ilerleyip ektimaya dönüşürse skar riski artabilir.

8. Antibiyotikli kremi kendi kendime kullanabilir miyim?

Önerilmez. İmpetigoya benzeyen başka hastalıklar bulunabilir ve gereksiz antibiyotik kullanımı direnç gelişimine katkıda bulunabilir. Özellikle tekrarlayan, yaygın veya tedaviye dirençli hastalıkta dermatolojik değerlendirme daha doğru olur.