Hiperhidroz Nedir?
Hiperhidroz, vücudun ısı kontrolü için gerekli olandan daha fazla ter üretmesi durumudur. Kişi sıcak bir ortamda bulunmadığı veya egzersiz yapmadığı halde belirgin terleme yaşayabilir.
En sık etkilenen bölgeler:
- koltuk altları
- avuç içleri
- ayak tabanları
- yüz ve saçlı deri
olmakla birlikte daha farklı bölgelerde de aşırı terleme görülebilir. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Hiperhidroz yalnızca kozmetik bir problem değildir. Kıyafet seçimini, tokalaşmayı, telefon veya klavye kullanımını, mesleki hayatı ve sosyal ilişkileri belirgin şekilde etkileyebilir.
Kısaca Bilmeniz Gerekenler
- Normal terleme ile hiperhidroz aynı şey değildir.
- Primer hiperhidroz genellikle belirli bölgelerde ve iki taraflı görülür.
- Sonradan başlayan yaygın terlemede altta yatan başka nedenler araştırılabilir.
- Koltuk altı ve avuç içi hiperhidrozu en sık tedavi edilen bölgeler arasındadır.
- Antiperspirantlar, iyontoforez, botulinum toksin ve bazı sistemik ilaçlar tedavi seçenekleridir.
- Tedavi, terlemenin yerine ve şiddetine göre seçilir.
- Botulinum toksinin etkisi geçicidir ve gerektiğinde tekrar uygulanabilir. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Primer ve Sekonder Hiperhidroz Arasındaki Fark Nedir?
Primer Fokal Hiperhidroz
Çoğunlukla çocukluk veya genç erişkinlik döneminde başlar.
En sık:
- iki koltuk altında,
- iki avuç içinde,
- iki ayak tabanında,
- yüz veya saçlı deride
simetrik terleme görülür. Kişi bunun dışında sağlıklı olabilir. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Sekonder Hiperhidroz
Terleme başka bir hastalık veya ilacın sonucu olabilir.
Örneğin bazı:
- hormonal/metabolik hastalıklar,
- enfeksiyonlar,
- nörolojik durumlar,
- ilaçlar
aşırı terlemeye yol açabilir.
Özellikle erişkin yaşta aniden başlayan, gece terlemesiyle seyreden veya tüm vücudu etkileyen yeni terlemede yalnızca kozmetik tedaviye yönelmeden önce nedenin değerlendirilmesi gerekir.
Koltuk Altı Hiperhidrozu
Koltuk altı hiperhidrozu, günlük yaşamı en fazla etkileyen fokal hiperhidroz tiplerinden biridir.
Hastalar genellikle:
- kıyafetlerde sürekli ıslaklık,
- renkli kıyafet giyememe,
- sık kıyafet değiştirme,
- sosyal ortamlarda ter izini gizleme çabası
nedeniyle başvurur.
Burada botulinum toksin özellikle güçlü bir seçenektir.
Koltuk Altına Botulinum Toksin Nasıl Etki Eder?
Botulinum toksin, ter bezlerini uyaran sinir uçlarından asetilkolin salınımını geçici olarak azaltır.
Sonuçta tedavi edilen bölgedeki ter üretimi belirgin şekilde azalır.
Aksiller hiperhidroz botulinum toksinin dermatolojideki onaylı tıbbi kullanım alanlarından biridir. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Uygulama deri içine çok sayıda küçük enjeksiyonla yapılır.
Etki genellikle ilk günlerden sonra belirginleşmeye başlar ve çoğu hastada aylar boyunca devam eder. AAD, koltuk altı ve ellerde etkinin yaklaşık 3–10 ay sürebildiğini belirtiyor; kişiden kişiye değişiklik olabilir.
Avuç İçi Hiperhidrozu
Avuç içi terlemesi hastanın yaşamını düşündüğümüzden çok daha fazla etkileyebilir.
Örneğin:
- tokalaşma,
- kalem tutma,
- klavye veya telefon kullanma,
- kâğıtla çalışma,
- mesleki ekipman kullanma
zorlaşabilir.
Bazı hastalar özellikle sosyal temas sırasında ellerinin ıslak olmasından ciddi rahatsızlık duyar.
Avuç İçine Botulinum Toksin Yapılabilir mi?
Evet.
Palmar hiperhidrozda botulinum toksin etkili tedavi seçeneklerinden biridir. Ayrıca iyontoforez de eller için önemli bir tedavi seçeneğidir. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Ancak avuç içi uygulaması koltuk altından farklıdır.
Çünkü:
- enjeksiyonlar daha ağrılı olabilir,
- daha fazla noktaya uygulama gerekebilir,
- geçici el kası güçsüzlüğü gelişme riski vardır.
Bu nedenle tedavi öncesinde kişinin mesleği ve el fonksiyonlarının önemi de dikkate alınmalıdır.
Avuç İçi Uygulaması Ağrılı mıdır?
Avuç içi yoğun sinir sonlanmalarına sahip olduğu için aksiller uygulamaya göre daha ağrılı olabilir.
Bu nedenle uygun hastalarda lokal anestezi yöntemleri veya bölgesel anestezi seçenekleri değerlendirilebilir.
Ayak Tabanı Terlemesi
Plantar hiperhidroz:
- sürekli ıslak çorap,
- ayakkabı içinde kayma,
- kötü koku,
- ayak derisinde macerasyon,
- bazı enfeksiyonlara yatkınlık
gibi sorunlara yol açabilir.
İyontoforez özellikle el ve ayak hiperhidrozunda kullanılan önemli tedavilerden biridir.
Botulinum toksin de plantar hiperhidrozda uygulanabilir; ancak çok sayıda enjeksiyon, ağrı ve etki süresi gibi faktörler nedeniyle hasta seçimi önemlidir. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Yüz ve Saçlı Deri Terlemesi
Bazı kişilerde aşırı terlemenin temel bölgesi:
- alın,
- saçlı deri,
- yüz
olabilir.
Bu özellikle sosyal yaşamda çok rahatsız edici olabilir.
AAD, botulinum toksini yüz bölgesindeki hiperhidrozda da dermatologların kullandığı seçenekler arasında sayıyor. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Ancak yüz bölgesinde kas anatomisi nedeniyle uygulama planı özellikle dikkatli yapılmalıdır. Fazla veya yanlış yerleşimli enjeksiyon istenmeyen mimik değişikliklerine yol açabilir.
Genital ve Kasık Bölgesinde Aşırı Terleme Olur mu?
Evet.
Kasık, perineal veya genital bölgede belirgin terleme bazı hastalarda önemli bir yaşam kalitesi problemi olabilir.
Terleme hissinin altında gerçekten lokal hiperhidroz mu, yoksa:
- enfeksiyon,
- intertrigo,
- irritasyon,
- bromhidroz,
- başka dermatolojik problem
mi bulunduğunu önce değerlendirmek gerekir.
Botulinum toksinin genital/vulvar bölgelerde farklı endikasyonlarda kullanıldığına ilişkin literatür vardır; ancak genital hiperhidroz için kanıt tabanı aksiller veya palmar hiperhidroz kadar güçlü değildir.
Bu nedenle seçilmiş hastalarda değerlendirilebilecek ileri bir seçenek olarak ele alınır.
Botulinum Toksin Terlemeyi Tamamen Durdurur mu?
Amaç bütün vücudun terlemesini durdurmak değildir.
Tedavi yalnızca uygulanan sınırlı bölgede ter üretimini azaltır.
Koltuk altındaki ter bezlerinin aktivitesinin azaltılması, kişinin vücut ısısını düzenleme yeteneğini ortadan kaldırmaz.
Başka Yerde Daha Çok Terlemeye Başlar mıyım?
Botulinum toksin uygulamasından sonra cerrahi sempatektomide görülen tipik kompansatuvar terleme problemi beklenen temel yan etki değildir.
Kompansatuvar terleme özellikle sempatektomi sonrasında önemlidir. AAD de sempatektominin en önemli yan etkilerinden biri olarak bunu belirtiyor. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Hiperhidrozun Başka Tedavileri Var mı?
Evet.
Tedavi bölgeye ve şiddete göre basamaklandırılır.
Antiperspirantlar
Alüminyum tuzları içeren güçlü antiperspirantlar özellikle daha hafif fokal hiperhidrozda başlangıç seçeneklerinden biri olabilir.
İyontoforez
Özellikle:
- avuç içi,
- ayak tabanı
hiperhidrozunda oldukça yerleşmiş bir tedavidir.
Eller veya ayaklar düşük düzeyli elektrik akımı geçirilen su içinde tutulur ve tekrarlayan uygulamalarla terleme azaltılmaya çalışılır. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Sistemik İlaçlar
Oksibutinin veya glikopirolat gibi antikolinerjik ilaçlar bazı hastalarda kullanılabilir.
Özellikle birden fazla bölgenin etkilendiği veya lokal tedavilerin yeterli olmadığı hastalarda anlamlı olabilir.
Ancak:
- ağız kuruluğu,
- görme problemleri,
- kabızlık,
- idrar sorunları,
- ısı toleransının azalması
gibi sistemik yan etkiler nedeniyle herkese uygun değildir. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Cerrahi Sempatektomi
Özellikle ciddi palmar hiperhidrozda seçilmiş hastalarda cerrahi seçenek olabilir.
Ancak kompansatuvar terleme önemli ve bazen kalıcı bir problem olabileceği için lokal ve medikal tedavilerden tamamen farklı bir risk-fayda değerlendirmesi gerektirir. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Hiperhidroz Tedavisinde Botulinum Toksin Kimler İçin Uygun Olabilir?
Özellikle:
- koltuk altı terlemesi günlük yaşamı belirgin etkiliyorsa,
- avuç içi terlemesi mesleki veya sosyal sorun oluşturuyorsa,
- lokal tedaviler yeterli olmadıysa,
- hızlı ve bölgesel kontrol isteniyorsa
botulinum toksin değerlendirilebilir.
Ayak tabanı, yüz/saçlı deri veya daha özel anatomik bölgelerde ise tedavi daha bireysel planlanır.
Tedavi Ne Kadar Sürer?
Uygulamanın kendisi çoğunlukla kısa sürer.
Koltuk altı bölgesi avuç içi veya ayak tabanına göre genellikle daha rahat uygulanabilir.
Etkisi kalıcı değildir; ter bezlerinin sinirsel uyarımı zaman içinde yeniden oluşur.
Tedavi gerektiğinde tekrar edilebilir.
Sık Sorulan Sorular
Botulinum Toksin Sadece Kozmetik Amaçlı mı Kullanılır?
Hayır. Hiperhidroz botulinum toksinin önemli dermatolojik tıbbi kullanım alanlarından biridir. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Koltuk Altına Botoks Yapılabilir mi?
Evet. Aksiller hiperhidrozda güçlü kanıta sahip ve onaylı bir tedavidir.
Avuç İçine Botoks Yapılabilir mi?
Evet. Etkili olabilir; ancak uygulama ağrısı ve geçici kas güçsüzlüğü gibi farklı noktalar nedeniyle koltuk altından ayrı değerlendirilir.
Ayak Tabanına Yapılabilir mi?
Evet. Plantar hiperhidrozda kullanılabilir; fakat iyontoforez dahil diğer seçeneklerle birlikte değerlendirilir.
Saçlı Deriye Botulinum Toksin Uygulanabilir mi?
Yüz/saçlı deri hiperhidrozunda seçilmiş hastalarda kullanılabilir. (Amerikan Dermatoloji Akademisi)
Genital Bölgeye Botulinum Toksin Yapılabilir mi?
Özel seçilmiş durumlarda değerlendirilmiş uygulamalar vardır; ancak hiperhidroz açısından aksiller ve palmar uygulamalar kadar güçlü standart kanıt bulunmadığından bireysel değerlendirme gerekir.
Terleme Tamamen Geri Gelir mi?
Botulinum toksinin etkisi geçicidir. Zaman içerisinde terleme yeniden artabilir ve gerekli olduğunda uygulama tekrarlanabilir.
Dr. Utkan Kızıltaç’ın Klinik Notu
Hiperhidroz hastalarında en sık başvuru aldığım bölgeler koltuk altları ve avuç içleridir. Bu bölgelerde botulinum toksin uygulaması günlük yaşamı ciddi şekilde etkileyen terlemeyi azaltmak için oldukça etkili bir seçenek olabilir. Bununla birlikte terleme yalnızca koltuk altıyla sınırlı değildir; ayak tabanı, yüz-saçlı deri ve daha özel bölgelerde de görülebilir. Benim için önemli olan önce primer fokal hiperhidroz mu, altta yatan başka bir neden mi bulunduğunu belirlemek; ardından bölgeye göre antiperspirant, iyontoforez, botulinum toksin veya diğer tedaviler arasından uygun olanı seçmektir.
İlgili İçerikler
- Botulinum Toksin Uygulamaları
- Aşırı Terleme Tedavileri
- El ve Ayak Dermatolojisi
Bilimsel Kaynaklar
- American Academy of Dermatology — Hyperhidrosis: diagnosis and treatment.
- American Academy of Dermatology — Botulinum toxin therapy: overview.
Tıbbi içerik: Dr. Utkan Kızıltaç, Dermatoloji Uzmanı